Godsdienst in Frankrijk

Op het gebied van godsdienst is er de laatste decennia in Frankrijk meer verscheidenheid ontstaan en heeft er een secularisatie en individualisering plaatsgevonden.

Overzicht van de verschillende godsdiensten

Er zijn in Frankrijk geen officiële statistieken over de kerkelijke gezindheid van zijn inwoners beschikbaar, sinds het verbod uit 1872 om gegevens over godsdiensovertuiging en etnische afkomst van personen te vergaren. Er worden schattingen gemaakt op basis van peilingen. Het rapport Machelon (2006) geeft het volgende overzicht (IFOP/La Croix onderzoek 2006) :

- het katholicisme blijft de belangrijkste godsdienst. In 2006 verklaarde 65% van de Fransen zich katholiek ;
- De islam is de tweede godsdienst in Frankrijk en kent diverse uitingen. Het aantal personen dat afkomstig is uit islamitische landen, wordt geschat op 5 miljoen, d.w.z. 6% van de bevolking ;
- het protestantisme vertegenwoordigt 2% van de bevolking, 1,2 miljoen personen waarvan 350.000 evangelisch en aanhangers van de pinksterbeweging ;
- de « historische christengemeenten » omvatten ongeveer 750.000 personen verdeeld over de orthodoxe Kerk, de Armeense apostolische Kerk en de diverse oosters-orthodoxe Kerken ;
- de joodse gemeenschap telt ongeveer 600.000 personen, in meerderheid van sefardische afkomst ;
- de aanhangers van het boeddhisme worden geschat op 400.000 ;
- bepaalde specifieke religieuze bewegingen hebben een redelijke aanhang, zoals de Jehovahgetuigen, een groepering die volgens eigen opgaaf 140.000 leden telt.

Frankrijk heeft het grootste aantal moslims, joden en boeddhisten van Europa.

De plaats van godsdienst in de Franse samenleving, een samenleving die gebaseerd is op het principe van de laïciteit.

In Frankrijk steunen de verschillende godsdiensten het principe van de laïciteit, die staat voor de scheiding van kerk en staat. Artikel 1 van de Grondwet van 1958, gebaseerd op artikel 10 van de Verklaring voor de rechten van de mens en de burger, bepaalt dat Frankrijk een seculaire, democratische en sociale republiek is, die de gelijkheid voor de wet garandeert van alle burgers zonder onderscheid naar afkomst, ras of godsdienst. Zij respecteert alle geloven. De staat staat garant voor de vrijheid van geloof en religieus pluralisme. Alleen wanneer er sprake is van schending van de openbare orde, kunnen de activiteiten van een religieuze beweging aan banden worden gelegd. De staat moet neutraal zijn door aan geen enkele godsdienst voorrang te geven en de verschillende godsdiensten op een gelijke manier te behandelen. Geen enkele godsdienst kan rechtstreeks door de staat worden gefinancierd.

Ook al is godsdienst van de staat gescheiden, deze is niet alleen een private aangelegenheid. De religieuze leiders mengen zich in het publieke debat om hun meningen te geven over de problemen van deze tijd, zoals de ethische kwesties die verbonden zijn met de wetenschappelijke vooruitgang op het gebied van biologie en gezondheid.

Confessioneel onderwijs wordt gegeven op particuliere scholen (meer dan 2 miljoen leerlingen, d.w.z. 17% van alle scholieren). De meerderheid van deze scholen (98%) staat onder contract met de staat, waarmee zij zich verplichten de leerprogramma’s te volgen in ruil waarvoor de overheid de leerkrachten betaalt. De katholieke scholen vertegenwoordigen 97% van deze ‘contractscholen’. In 2003 telde men 256 joodse scholen met ongeveer 30.000 leerlingen, d.w.z. 30% van de joodse schoolgaande jongeren. Er bestaan in Frankrijk 4 moslimscholen, alle zonder contract : de in 2001 opgerichte middelbare school La Réussite in Aubervilliers, de in 1990 geopende basisschool Taalim-al-Islam op La Réunion, het in 2003 geopende lyceum Averroès in Lille en de middelbare school al-Kindi in Décines (2007).

Verder zijn er aalmoezeniers verbonden aan openbare scholen, ziekenhuizen, gevangenissen en het leger.

Godsdienstvertegenwoordigingen

De belangrijkste godsdiensten worden vertegenwoordigd door een orgaan dat het officiële aanspreekpunt is voor de overheid voor kwesties aangaande hun organisatie.

- De katholieke kerk wordt sinds 1966 vertegenwoordigd door de Conferentie van Bisschoppen van Frankrijk (Conférence des évêques de France).
- De protestanten worden sinds 1905 vertegenwoordigd door de FPF (Fédération protestante de France).
- De joodse godsdienst is gegroepeerd rondom de in 1808 opgerichte Israëlitische Consistorie. De CRIF (Conseil représentatif des institutions juives de France) is sinds 1944 de politieke of lekenvertegenwoordiging van de gemeenschap.
- De orthodoxe kerken worden sinds 1997 vertegenwoordigd door de Assemblée van orthodoxe bisschoppen van Frankrijk (Assemblée des évêques orthodoxes de France) .
- De CFCM (Conseil français du culte musulman) vertegenwoordigt sinds 2003 de moslimgemeente.
- De boeddhisten worden sinds 1986 vertegenwoordigd door de Boeddhistische Unie van Frankrijk (Union bouddhiste de France).

Het juridische kader

De organisatie van de kerkgenootschappen wordt geregeld via drie wetsteksten : de wet van 1901 inzake verenigingen, de wet van 9 december 1905 inzake de scheiding van kerk en staat en de wet van 2 januari 1907 betreffende de openbare uitoefening van godsdienst.

De bestaande wetgeving is ingewikkeld en sterk gelieerd aan de in 1905 erkende godsdiensten – katholicisme, gereformeerd protestantisme, luthers protestantisme, joods geloof . Tegenwoordig hebben we te maken met een nieuwe religieuze diversiteit en is deze wetgeving dan ook onderwerp van discussie binnen de Franse samenleving.

Meer weten ?

DOSSIER

- Les pratiques religieuses en France : dossier de la Documentation française. - février 2008
http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/religions-france/index.shtml

PUBLICATIES

- Les religions dans la société. - Cahiers français, n°340, sept-oct 2007, 94 p.
Quelle est la place occupée par la religion dans la société française sécularisée et comment se manifestent aujourd’hui les formes d’expression du religieux

- Etat et religions, Xavier Ternisien. - Débat public, Odile Jacob, La Documentation française, janvier 2007, 159 p.

STATISTIEKEN

- Les Français et la religion : sondage TNS SOFRES réalisé le 5 avril 2007
http://www.tns-sofres.com/etudes/pol/050407_religion.htm

- 1989-2007 : enquête sur l’évolution de l’islam en France : sondage IFOP-La Croix. - IFOP, 17 janvier 2008
http://www.ifop.com/europe/sondages/opinionf/evolutionislam.asp

- Le catholicisme en France en 2006 : analyse de l’IFOP pour la Croix. - IFOP, juillet 2006, 15 p.
http://www.ifop.com/europe/analyses/Analysesurlecatholicism%20pourLaCroix-Ao
%C3%BBt2006.pdf

RAPPORTEN

- Les relations des cultes avec les pouvoirs publics : rapport au ministre de l’Intérieur et de l’Aménagement du territoire, Jean-Pierre Machelon. - La Documentation française, septembre 2006, 85 p.
http://lesrapports.ladocumentationfrancaise.fr/BRP/064000727/0000.pdf

- Religion et intégration sociale, Cécile Jolly, Groupe de projet Sigma ; Commissariat général du plan. - La Documentation française, juillet 2005, 45 p.
http://www.ladocumentationfrancaise.fr/rapports-publics/054000492/index.shtml

- Un siècle de laïcité, rapport public 2004 du Conseil d’Etat : jurisprudence et avis de 2003. - La Documentation française, 2004, 238 p.
http://www.conseil-etat.fr/ce/rappor/index_ra_li0402.shtml

- L’enseignement du fait religieux dans l’école laïque : rapport au Ministre de l’éducation nationale, Régis Debray. - La Documentation française, 2002, 35 p.
http://www.ladocumentationfrancaise.fr/rapports-publics/024000544/index.shtml

WEBSITES

- Institut européen en sciences des religions
- Conférence des évêques de France
- Fédération protestante de France
- Le Consistoire de Paris
- L’Assemblée des évêques orthodoxes de France
- CFCM
- L’Union bouddhiste de France

gepubliceerd op 26/09/2008

naar boven